Oddychanie jest podstawową czynnością życiową, jednak z punktu widzenia logopedii kluczowe znaczenie ma nie tylko jego obecność, ale przede wszystkim tor oddechowy. Fizjologicznym i najbardziej korzystnym sposobem oddychania jest oddychanie przez nos – zarówno w spoczynku, podczas snu, jak i w trakcie aktywności dnia codziennego. Oddychanie przez nos warunkuje prawidłowe funkcjonowanie całego układu ustno-twarzowego. W tym modelu:

• usta pozostają zamknięte,
• język spoczywa na podniebieniu twardym,
• napięcie mięśni warg i policzków jest zrównoważone,
• żuchwa znajduje się w stabilnej pozycji.

Taki układ sprzyja harmonijnemu rozwojowi twarzoczaszki, ponieważ język wywierając fizjologiczny nacisk na podniebienie, modeluje szerokość szczęki oraz łuków zębowych . Jednocześnie oddychanie nosowe zapewnia odpowiednie przygotowanie powietrza (oczyszczanie, ogrzewanie i nawilżanie), co ma znaczenie dla ogólnego zdrowia dziecka.

Z perspektywy logopedycznej oddychanie przez nos jest ściśle powiązane z rozwojem funkcji prymarnych i artykulacyjnych. Prawidłowy tor oddechowy:

• wspiera właściwe napięcie mięśniowe w obrębie narządów mowy,
• umożliwia prawidłową pozycję spoczynkową języka,
• sprzyja koordynacji oddech–fonacja–artykulacja,
• warunkuje poprawną realizację głosek .

Zaburzenia w tym zakresie często prowadzą do wad wymowy, takich jak seplenienie międzyzębowe czy zaburzenia płynności mowy.

Konsekwencje oddychania przez usta dla twarzoczaszki

W przypadku utrwalenia nieprawidłowego toru oddechowego (oddychania przez usta) dochodzi do szeregu zmian w obrębie twarzoczaszki. Najważniejsze z nich to:

• niska pozycja języka i brak jego kontaktu z podniebieniem,
• zwężenie szczęki i łuków zębowych,
• wysoko wysklepione (tzw. gotyckie) podniebienie,
• stłoczenia zębów oraz wady zgryzu (np. tyłozgryz, zgryz otwarty, krzyżowy),
• wydłużenie dolnego odcinka twarzy (tzw. twarz adenoidalna) .

Badania wskazują również, że u dzieci oddychających przez usta obserwuje się zmieniony kierunek wzrostu twarzoczaszki oraz charakterystyczny, wydłużony typ twarzy (tzw. „long face syndrome”) .

Natomiast w oddychaniu ustnym dochodzi do zaburzenia tej równowagi – język opada, a mięśnie warg ulegają osłabieniu, co prowadzi do nieprawidłowego wzrostu struktur kostnych .

Znaczenie wczesnej diagnozy i terapii

Z punktu widzenia logopedii niezwykle istotna jest wczesna identyfikacja nieprawidłowego toru oddychania. Utrwalone oddychanie przez usta może wpływać nie tylko na rozwój twarzoczaszki, ale także na:

• rozwój mowy,
• sposób połykania,
• postawę ciała,
• ogólną wydolność organizmu .

Dlatego terapia powinna mieć charakter interdyscyplinarny i obejmować współpracę logopedy, ortodonty oraz laryngologa.

                                                                                   Opracowała: Honorata Walencka

                                                                                                          logopeda